Avrupa’da kişi başına reel hane geliri pandemi sonrası en çok hangi ülkelerde arttı?

AB’de kişi başına reel hanehalkı gelirleri pandemi öncesi döneme kıyasla yaklaşık yüzde 7 arttı; ancak 2019 ile 2024 arasındaki değişimler ülkeler arasında büyük farklılık gösteriyor.

Kuzey Avrupa ülkeleri genellikle daha düşük artışlar kaydederken, birçok Doğu ve Orta Avrupa ülkesi daha güçlü bir büyüme yaşadı. Son on yıldaki eğilimler de Avrupa genelinde farklılaşıyor.

Peki Avrupa’da kişi başına reel hanehalkı gelirleri son 10 yılda, yani 2014’ten 2024’e nasıl değişti? Bu değişim pandemi öncesi dönemle nasıl karşılaştırılıyor? Eurostat verilerine göre satın alma gücü standardına (PPS) göre kişi başına en yüksek hanehalkı gelirine sahip ülkeler hangileri?

Reel hanehalkı gelirleri 2014 ile 2024 arasında yüzde 17 arttı. COVID-19 pandemisi nedeniyle 2020’de birçok ülkede büyüme büyük ölçüde durdu, bazı ülkelerde ise gerileme görüldü.

Ardından büyüme kademeli olarak yeniden başladı ve 2019 ile 2024 arasında pandemi öncesi seviyelere kıyasla yüzde 7’lik bir artış gerçekleşti.

Hanehalkı geliri nedir?

Kişi başına hanehalkı geliri, bir hanenin düzeltilmiş brüt harcanabilir gelirinin toplam nüfusa bölünmesiyle hesaplanıyor. Peki bu tam olarak ne anlama geliyor?

Bu gösterge, hanehalklarının harcayabileceği ya da biriktirebileceği para miktarını ortaya koyuyor. Hesaplama, gelir vergileri ve emeklilik katkıları düşüldükten sonra yapılıyor.

Önemli bir nokta olarak, devletler ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar tarafından ücretsiz sağlanan eğitim ve sağlık gibi hizmetlerin değeri de bu hesaba dahil ediliyor.

“Reel” ifadesi, nominal değerin fiyat artışlarına göre düzeltilmiş olduğunu gösteriyor. Bu düzeltme, fiili hanehalkı nihai tüketim harcamaları deflatörü kullanılarak yapılıyor.

Pandemi sonrası en düşük büyüme İskandinav ülkelerinde

Son beş yılda kişi başına reel hanehalkı gelirlerinde en güçlü artış yüzde 26 ile Hırvatistan’da görülüyor. Malta’da artış yüzde 24, Macaristan’da yüzde 20, Romanya’da yüzde 19 ve Polonya’da yüzde 16 olarak kaydediliyor. Bu ülkeler yüzde 15’in üzerindeki en yüksek artışlar arasında yer alıyor.

Malta dışındaki bu ülkeler euro bölgesi dışında bulunuyor ve büyüme kısmen ulusal para birimlerindeki değişimleri de yansıtıyor. Bu durum İsveç ve Danimarka için geçerli görünmüyor.

Üç İskandinav ülkesi sıralamanın en altında kalıyor.

İsveç’te artış yüzde 1, Finlandiya’da yüzde 2 ve Danimarka’da yüzde 3 ile oldukça sınırlı seyrediyor. OECD’ye göre COVID-19 krizinin en yoğun döneminde işsizlik oranları İskandinav ülkelerinde birçok Avrupa ülkesine kıyasla daha fazla yükseliyor.

AB’nin “Büyük Dörtlü” ekonomileri de ortalamanın altında kalıyor.

Fransa ve İspanya (her ikisi de yüzde 6) AB ortalamasının biraz altında yer alırken, İtalya ve Almanya (her ikisi de yüzde 4) İskandinav seviyelerine daha yakın seyrediyor.

Hanehalkı gelirinde 10 yıllık değişim

Genel olarak euro bölgesi dışındaki ülkeler 2014 ile 2024 arasında daha güçlü büyüme kaydediyor. Romanya yüzde 76 ile en yüksek artışı görüyor. En yüksek büyümeyi yaşayan yedi ülke arasında euro bölgesinden tek üye ise yüzde 55 ile Malta oluyor.

Türkiye yüzde 68, Macaristan yüzde 55, Hırvatistan yüzde 51, Bulgaristan yüzde 45 ve Polonya yüzde 42 ile güçlü artışlar kaydediyor.

Hırvatistan ve Bulgaristan euro bölgesine daha sonra katılıyor.

Eurostat, son yirmi yılda euro bölgesindeki reel GSYH büyümesinin AB genelinden daha zayıf seyrettiğini not ediyor.

Son 10 yılda en düşük büyümeyi İsveç görüyor. Diğer iki İskandinav ülkesi de yüzde 17’lik AB ortalamasının altında kalıyor; Finlandiya yüzde 10, Danimarka ise yüzde 14 seviyesinde bulunuyor.

İspanya AB ortalamasının sadece iki puan üzerinde yer alırken, diğer üç büyük ekonomi bu seviyenin altında kalıyor.

PPS’ye göre hanehalkı gelirleri en yüksek nerede?

Büyüme oranları önemli olsa da, ülkeler arasındaki gerçek hanehalkı gelir düzeylerini göstermiyor. Bu karşılaştırmada kişi başına düzeltilmiş brüt harcanabilir hanehalkı geliri satın alma gücü standardı (PPS) cinsinden kullanılıyor.

2024 itibarıyla mevcut en güncel verilere göre Lüksemburg, 32 Avrupa ülkesi arasında 41.552 PPS ile kişi başına en yüksek hanehalkı gelirine sahip. Almanya (37.098), Avusturya (34.443), Hollanda (34.406) ve İsviçre (33.971) ilk beşi tamamlıyor.

Belçika, Fransa, İzlanda ve Norveç’te de kişi başına hanehalkı geliri 30.000 PPS’nin üzerinde.

Bulgaristan, 2022 verilerine göre 7.802 PPS ile kişi başına en düşük hanehalkı gelirine sahip ülke. AB adayları da dahil olmak üzere Doğu Avrupa ve Balkan ülkeleri genellikle daha düşük PPS gelirleri bildiriyor.

Sırbistan 13.311 PPS seviyesinde bulunurken, Yunanistan, Türkiye, Slovakya, Romanya ve Macaristan dahil birçok ülke çoğunlukla 20.000–25.000 PPS bandında yer alıyor.

PPS sıralamasında ilk üç sıra 2014, 2019 ve 2024’te değişmedi. Buna karşılık Yunanistan ve İsveç son on yılda geriledi.

İsveç 2014’te 6’ncı, 2019’da 8’inci ve 2024’te 10’uncu sıraya düştü. Yunanistan ise 23’üncülükten 28’inciliğe geriledi.

Buna karşın Hollanda 7’nci sıradan 4’üncü sıraya yükseldi. Macaristan 26’ncı sıradan 22’nciliğe, Romanya ise 29’uncu sıradan 24’üncülüğe çıktı.

Teorik olarak bir PPS, her ülkede aynı miktarda mal ve hizmet satın alabiliyor.