Davos'ta gündemin merkezi yapay zeka: Avrupa lider olabilir mi?

Jeopolitik gerilimler bu seneki Dünya Ekonomik Konferansı'na (WEF) damga vururken, yapay zekâ (AI) teknolojik egemenlik ve stratejik güç sorularıyla boğuşan dünya liderleri için en az aynı ölçüde acil bir mesele olarak öne çıktı.

Teknoloji yalnızca ekonomileri yeniden şekillendirmiyor, ülkelerin küresel ölçekte kendilerini nasıl konumlandırdığında giderek daha önemli bir rol oynuyor. Bunu, yıllık buluşmayı düzenleyen Dünya Ekonomik Forumu bünyesindeki Yapay Zekâ Mükemmeliyet Merkezi'nin başkanı Cathy Li söylüyor.

"Sadece mümkün olmakla kalmıyor, zaten oluyor," diyen Li, teknolojik bağımsızlığı güvence altına almaya dönük küresel yarışı anlattı ve Euronews Next'e şunları söyledi: "Bu jeopolitik ortamda her ülke kendi planlamasını yapıyor. Elbette insanlar sözde egemenliğe sahip olamamaktan endişe duyuyor."

Artan jeopolitik gerilimler, bir ülkenin kendi AI sistemlerini bağımsız biçimde kontrol edip yönetebilme kapasitesi anlamına gelen AI egemenliğini birçok ülke için öncelik haline getirdi. Bunun tam olarak nasıl şekilleneceği ise hâlâ net değil.

Related Davos 2026'da yapay zeka: iş dünyası, fayda ve güvenlik; teknoloji liderleri ne dedi

Li'ye göre AI egemenliği izolasyon anlamına gelmemeli; çünkü teknolojinin her katmanını tek bir ülkede inşa etmek çoğu ülke için ne pratik ne de gerçekten mümkün. Ayrıca gezegen açısından da sürdürülebilir olmaz.

"Bunun tamamen ulusal bir AI sahipliği olması gerektiği fikrinden uzaklaşmaya, daha çok stratejik karşılıklı bağımlılığa yönelmeye çalışıyoruz," dedi.

Bu yaklaşım, ülkelerin hedefli iç yatırımlar ve uluslararası ortaklıklar yoluyla benzersiz güçlü yanlarından yararlanmasını; doğru işbirlikçileri belirlemek içinse stratejik ödünler vermesini öngörüyor.

Li, üyeler arasında sınır ötesi AI ortaklıklarını öven bir model olarak Avrupa'yı gösterdi. "Herkesin bu güçlü teknolojiden yararlanabilmesi" için çok katmanlı bir iş birliğini savundu.

Avrupa yapay zekâda lider olabilir mi?

ABD ve Çin AI yarışına hükmederken, Davos'taki teknoloji liderleri bu teknolojinin Avrupa için önemli bir fırsat sunduğunu dile getirdi.

Çip devi Nvidia'nın kurucusu ve CEO'su Jensen Huang, forumda AI'ın Avrupa için "heyecan verici" olduğunu, çünkü kıtanın AI altyapısını kurmak için "inanılmaz derecede güçlü bir üretim tabanına" sahip olduğunu söyledi.

Huang, bunu Avrupa'nın yazılım çağını "aşarak" öne geçebileceği bir an olarak tanımladı ve robotik alanını kıta için "ömürde bir kez" karşılaşılabilecek bir fırsat olarak nitelendirdi.

Related 'AI slop'tan dünya modellerine, balonlardan küçük modellere: 2026’da yapay zekâdan neler bekleniyor?

Li de bu iyimserliğe katılarak Avrupa'nın üstünlüklerini sıraladı: Olağanüstü yetenek havuzu, sağlam düzenlemeler, "aynı zamanda yeniliği teşvik eden istikrarlı bir toplum" ve güçlü endüstriyel temeller.

Ancak önemli zorlukları da kabul etti. Kıta genelindeki pazarın parçalı yapısı, girişimler için sınır ötesi büyümeyi zorlaştırıyor ve yetenek hareketliliğini engelliyor.

Li, "Avrupa'da doğan birçok girişim, Avrupa Birliği içindeki parçalı iç pazarlara girmeye çalışmaktansa ABD gibi büyük bir pazara girmeyi hâlâ çok daha kolay görüyor," dedi.

Enerji meselesi

AI'ın, yalnızca Avrupa için değil, karşılaşacağı bir diğer büyük zorluk enerji olacak. AI sistemlerini çalıştıran veri merkezlerinin faaliyet göstermesi için çok büyük miktarda elektriğe ihtiyacı var.

Bu altyapı o kadar önemli ki Microsoft'un CEO'su Satya Nadella, Davos'ta enerji maliyetlerinin AI yarışını hangi ülkenin kazanacağını belirleyen başlıca etken olacağını söyledi.

Li, enerji sorununun "eskimiş" enerji sistemlerini yenilemek için bir fırsat da sunduğunu ekledi.

"Temiz enerji kullanmaya başlayan sistemler, toplumun tamamına genel olarak fayda sağlayacak; ancak tüm ekosistemi nasıl geliştirebileceğimizi uzun vadeli düşünmemiz gerekiyor," dedi.

Yapay zekâda bizi bekleyen sorular

AI daha önce hiç görmediğimiz bir hızla ilerlerken, Li "hayatımızdaki bir yılın artık AI'da neredeyse 100 yıla dönüşmesi gibi" olduğunu söyledi. Bugün tartışılan uygulamalar yarın kolayca geçerliliğini yitirebilir.

Bu yılki Davos buluşmasının, AI gelişiminin büyük dil modellerinden (LLM) robotik gibi fiziksel AI'a doğru nasıl ilerlediğini; ülkelerin AI'a nasıl yatırım yapacakları ve onu nasıl düzenleyecekleri konusunda aldığı kararları gösterdiğini belirtti.

Gelecek yıl Davos'ta hangi ana başlıkların öne çıkacağı sorulduğunda, şirket kârlarının ötesinde AI'ın insanlığa nasıl hizmet edebileceği gibi pek çok konunun aynı kalacağını söyledi.

Li, "Sadece kendi geleceğimizi değil, çocuklarımızın geleceğini nasıl koruruz?" diye sordu. AI nedeniyle giriş seviyesindeki işleri azaltmayı planlayan şirket liderlerini eleştirerek bunun "yapacağınız en büyük hata" olacağını söyledi.

Related Anthropic raporu: Yapay zeka işleri yok etmiyor, dönüştürüyor

Genç çalışanları bu şekilde dışlamak yerine, getiriyi en üst düzeye çıkarmak için onları deneyimli üst yönetimle eşleştirmeleri çağrısında bulundu; genç çalışanların "AI'a doğal olarak yatkın" olduğunu ve teknolojiye doğuştan hâkim olduklarını savundu.

Li ayrıca AI'ın Küresel Kuzey ile Güney arasındaki dijital uçurumu derinleştirmemesi gerektiğini, AI sistemlerinin temiz enerjiyle çalışması için daha fazla çaba harcanması gerektiğini söyledi.

"Teknolojiyi, tüm insanlığı yukarı taşıyabilecek bir itici güç olarak görüyoruz. İnsanız, birbirimize sahip çıkmamız bizi benzersiz kılıyor; dolayısıyla bunun gündemimizin merkezinde olması gerekiyor," dedi.