İran’da Ne İlk Ne de Son: Suikastlerle Sarsılan Liderler

Silik İsimden Devletin Zirvesine: Ali Hamaney

Ali Hamaney, 1979’daki İran İslam Devrimi sonrasında ülkenin lideri olan Ruhullah Humeyni’nin yakın çevresinde yer aldı. 1981 yılında camide yaptığı konuşma sırasında bombalı bir suikast girişiminde ağır yaralanan Hamaney’in sağ kolu felç kaldı. Aynı yıl cumhurbaşkanı seçilen Hamaney, Humeyni’nin 1989’daki ölümünün ardından İran’ın dini lideri oldu.

Görev süresi boyunca İran; bölgesel savaşlar, ekonomik yaptırımlar ve kitlesel protestolarla karşı karşıya kaldı. İran ile İsrail arasındaki gerilim özellikle 7 Ekim 2023 sonrası tırmanırken, karşılıklı saldırılar bölgesel çatışma riskini artırdı.

2020’nin İlk Büyük Kırılması: Kasım Süleymani

İran’ın bölgedeki askeri stratejisinin en önemli isimlerinden biri olan Kasım Süleymani, 3 Ocak 2020’de Bağdat’ta ABD’nin düzenlediği insansız hava aracı saldırısında öldürüldü. Dönemin ABD Başkanı Donald Trump’ın talimatıyla gerçekleştirilen operasyonda Süleymani’nin konvoyu hedef alındı. Washington yönetimi saldırıyı “aktif tehdidi önleme” gerekçesiyle savunurken, Tahran yönetimi Irak’taki ABD üslerini hedef alarak misillemede bulundu.

Nükleer Programın “Babası”: Muhsin Fahrizade

İran’ın nükleer programının kilit isimlerinden biri olarak gösterilen Muhsin Fahrizade, 27 Kasım 2020’de Tahran yakınlarında düzenlenen suikast sonucu hayatını kaybetti. Saldırının İsrail istihbaratı tarafından planlandığı iddia edildi. Olay, İran’ın savunma ve nükleer kapasitesine yönelik en dikkat çekici operasyonlardan biri olarak kayıtlara geçti.

Devrim Sonrası İlk Büyük Suikast: Recai ve Bahonar

1981 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Muhammed Ali Recai ve Başbakan Muhammed Cevad Bahonar, Tahran’daki başbakanlık binasında düzenlenen bombalı saldırıda hayatını kaybetti. Saldırının, Halkın Mücahitleri Örgütü (MEK) bağlantılı bir kişi tarafından gerçekleştirildiği öne sürüldü. Bu olay, İran-Irak Savaşı’nın sürdüğü dönemde ülke yönetiminde büyük bir sarsıntıya yol açtı.

Suikast mı Kaza mı? İbrahim Reisi

19 Mayıs 2024’te meydana gelen helikopter kazasında İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ile Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan hayatını kaybetti. İranlı yetkililer kazanın olumsuz hava koşullarından kaynaklandığını açıklasa da, olay kamuoyunda suikast iddialarını da beraberinde getirdi.

Şah Döneminde Bir Suikast: Hacı Ali Razmara

İran’da siyasi suikastlar yalnızca devrim sonrası döneme ait değil. Şah döneminde başbakanlık yapan Hacı Ali Razmara, 1951 yılında suikasta uğrayarak öldürüldü. Razmara’nın petrolün millileştirilmesine karşı çıktığı iddiaları, ülkede milliyetçi hareketleri güçlendirdi ve sonrasında Muhammed Musaddık’ın yükselişine zemin hazırladı.