İsrail’in Gizli Nükleer Programı: “En Az 90 Savaş Başlığı” İddiası

İsrail’in nükleer kapasitesi uzun yıllardır uluslararası kamuoyunda tartışma konusu olmaya devam ediyor. Resmi olarak nükleer silaha sahip olduğunu doğrulamayan Tel Aviv yönetimi, “nükleer belirsizlik” (nuclear ambiguity) politikası izliyor. Uzmanlara göre İsrail’in elinde en az 90 nükleer savaş başlığı bulunuyor ve daha fazlasını üretebilecek kapasiteye sahip olduğu tahmin ediliyor.

1952’de Başlayan Süreç

İsrail’in nükleer programının temelleri 1952 yılında İsrail Atom Enerjisi Komisyonu’nun kurulmasıyla atıldı. Komisyonun ilk başkanı olan Ernst David Bergman, nükleer kapasiteyi İsrail’in güvenliği açısından hayati bir unsur olarak tanımlamıştı.

1958’de, Negev Çölü’ndeki Dimona yakınlarında nükleer tesis inşasına başlandı. Daha sonra “Dimona Nükleer Araştırma Merkezi” olarak anılacak tesisin, İsrail’in nükleer silah üretim altyapısının kalbini oluşturduğu değerlendiriliyor. 1967 yılına gelindiğinde İsrail’in nükleer patlayıcı üretme kapasitesine ulaştığı öne sürüldü.

“En Az 90 Savaş Başlığı” Tahmini

Silah Kontrolü ve Yayılmanın Önlenmesi Merkezi ile Nükleer Tehdit Girişimi tarafından yayımlanan raporlara göre İsrail’in elinde yaklaşık 90 nükleer savaş başlığı bulunduğu tahmin ediliyor. Aynı raporlarda, ülkenin yüzlerce savaş başlığı üretmeye yetecek miktarda bölünebilir radyoaktif madde stokuna sahip olabileceği belirtiliyor.

Amerikan Bilim İnsanları Federasyonu da 1970’li yıllardan itibaren İsrail’in fiilen nükleer silah sahibi olduğunu savunan değerlendirmeler yayımlamıştı.

Uzmanlara göre İsrail’in nükleer kapasitesi; savaş uçakları, denizaltılar ve karadan karaya füze sistemleri aracılığıyla kullanılabilecek bir “üçlü caydırıcılık” (nuclear triad) yapısına dayanıyor olabilir.

Nükleer Belirsizlik Politikası

İsrailli yetkililer bugüne kadar nükleer silaha sahip olduklarını açıkça doğrulamadı ya da yalanlamadı. İsrail’in resmi söylemi, “Ortadoğu’da nükleer silahlarını ilk açıklayan ülke olmayacağı” yönünde.

2018’de Dimona’daki nükleer araştırma merkezinde konuşan Başbakan Binyamin Netanyahu, “Bizi yok etmekle tehdit edenler kendilerini benzer bir tehlikeye atarlar ve hedeflerine ulaşamazlar.” ifadelerini kullanmıştı. Bu sözler, uluslararası basında örtülü bir nükleer caydırıcılık mesajı olarak yorumlandı.

Uluslararası Denetim ve NPT Meselesi

İsrail, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetimine tam kapsamlı biçimde açık değil. Ayrıca Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması’nı imzalamayan ülkeler arasında yer alıyor. İsrail’in yanı sıra Hindistan, Pakistan ve Kuzey Kore de anlaşmaya taraf değil.

İsrail’in ABD’nin “nükleer şemsiyesi” altında bulunan ülkeler arasında yer almaması da, kendi bağımsız nükleer caydırıcılık kapasitesine sahip olduğu iddialarını güçlendiren unsurlar arasında gösteriliyor.

Bölgesel Dengeler

İsrail, nükleer programının savunma amaçlı olduğunu savunurken; Ortadoğu’daki güvenlik dengeleri, özellikle İran’ın nükleer faaliyetleri bağlamında bu konunun yeniden gündeme gelmesine yol açıyor.

Uzmanlara göre İsrail’in nükleer belirsizlik politikası, hem caydırıcılığı sürdürmeyi hem de uluslararası baskıyı sınırlı tutmayı amaçlayan stratejik bir denge üzerine kurulu. Ancak programın kapsamı ve gerçek kapasitesi, resmi bir doğrulama olmadığı için halen büyük ölçüde tahminlere dayanıyor.