Kurnaz ve Pragmatik Bir İsim: Ali Laricani Kimdir?

İran’da dini lider Ali Hamaney sonrası döneme ilişkin tartışmalar sürerken, kulislerde adı en sık geçen isimlerden biri Ali Laricani. Uzun yıllardır rejimin kilit pozisyonlarında görev yapan Laricani, resmi olarak ne cumhurbaşkanı ne de dini lider olsa da, güvenlik ve strateji alanındaki etkisiyle İran siyasetinin en güçlü aktörlerinden biri olarak gösteriliyor.

68 yaşındaki Laricani, ideolojik sadakat ile pragmatik devlet yönetimini dengeleme becerisi nedeniyle “rejimin stratejisti” olarak tanımlanıyor.

Irak’ta Doğdu, Kum’da Yetişti

Ali Erdeşir Laricani, Şii ulema kökenli ve İran siyasetinde etkili bir aileden geliyor. Ailesi, 1930’larda baskılar nedeniyle Irak’ın Necef kentine yerleşti. Laricani de Şiiler için kutsal kabul edilen bu kentte doğdu. Aile 1961’de İran’a döndü.

Kum’da dini eğitim alan Laricani, ardından matematik ve bilgisayar bilimleri okudu. Tahran Üniversitesi’nde Batı felsefesi üzerine doktora yaptı. Immanuel Kant ve çağdaş analitik filozoflar üzerine çalışmalar kaleme aldı. Bu akademik geçmiş, onu İran siyasetinde nadir görülen entelektüel profillerden biri haline getirdi.

Devrim Muhafızları’ndan Devlet Zirvesine

Laricani, 1980’lerdeki İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları bünyesinde komutanlık yaptı. Askeri deneyimi, güvenlik politikalarında belirleyici rol üstlenmesini sağladı.

1994–2004 yılları arasında devlet televizyonu IRIB’in genel müdürlüğünü yürüttü. 1996’da Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi üyeliğine atandı, ardından konsey başkanlığı yaptı ve Hamaney’in ulusal güvenlik danışmanlığı görevini üstlendi.

Sandıkta Şansını Denedi Ama Kaybetti

2005’te cumhurbaşkanlığına aday oldu. Muhafazakâr kanadın favorilerinden biri olarak gösterilse de seçimi Mahmud Ahmedinejad kazandı; Laricani ise düşük oy oranıyla yarışı tamamladı.

Aynı yıl Batı ile yürütülen nükleer müzakerelerde İran heyetinin başına geçti. Ancak Ahmedinejad ile yaşadığı görüş ayrılıkları nedeniyle 2007’de görevinden ayrıldı.

2008–2020 arasında Meclis Başkanlığı yaptı. İran gibi siyasi dengelerin hızla değiştiği bir sistemde 12 yıl bu görevde kalması, sistem içindeki ağırlığını gösteren önemli bir veri olarak değerlendiriliyor. 2015’te nükleer anlaşmanın Meclis’ten geçmesinde kritik rol oynadı.

Veto Edilen Aday

Laricani, 2021 ve 2024’te yeniden cumhurbaşkanlığına aday olmak istedi. Ancak adayları denetleyen Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından veto edildi. Bu durum, rejim içindeki güç dengeleri açısından dikkat çekici bulundu.

Haziran 2025’teki çatışmaların ardından yeniden Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanlığı’na getirilmesi, güvenlik politikalarında daha pragmatik bir çizgiye dönüş olarak yorumlandı.

Moskova’dan Körfez’e Diplomasi Trafiği

Laricani, kritik dönemlerde dış temas trafiğini de yönetti. Moskova’da Vladimir Putin ile görüştü; nükleer müzakere süreci sonrası Umman ve Katar’a ziyaretlerde bulundu. İran’ın Batı ile temaslarında ve Rusya ile stratejik ilişkilerinde arka plandaki kilit isimlerden biri olarak öne çıktı.

ABD yönetimi, iç protestoların bastırılmasındaki rolü nedeniyle Laricani’yi yaptırım listesine aldı.

“İran’ın Delcy’si” İddiası

The New York Times’ın üç İranlı yetkiliye dayandırdığı iddiaya göre, olası bir Amerikan müdahalesi senaryosunda “geçiş figürü” olarak Laricani’nin adı tartışıldı. Haberde, Venezuela’da Nicolas Maduro sonrası süreçte öne çıkan Delcy Rodriguez örneğine atıf yapıldı.

Bu iddialar, Laricani’nin hem “Hamaney’in en güvendiği isim” hem de “en pragmatik aktör” olarak görülmesinin yarattığı ikili algıyı ortaya koyuyor.

Dini Lider Olabilir mi?

Laricani din adamı olmadığı için İran Anayasası gereği dini liderlik makamına gelmesi mümkün görünmüyor. Ancak siyasi hırsı ve devlet içindeki etkisi nedeniyle cumhurbaşkanlığı ya da daha üst düzey bir siyasi rol için güçlü bir aday olarak değerlendiriliyor.

Analistlere göre Ali Laricani, İran siyasetinde ideoloji ile reel politiği birleştiren, kriz anlarında öne çıkan ve sistemin devamlılığını önceleyen bir “denge aktörü” olarak konumlanıyor. İran’ın geleceğinde hangi rolü üstleneceği ise rejim içi güç mücadelesinin seyrine bağlı olacak.